Merksplas: Bank bezorgt buurt boost

Merksplas: Bank bezorgt buurt boost

De simpelste ideeën zijn vaak de beste. Wat moet je doen om het sociaal contact tussen buurtbewoners te bevorderen? Je kan daar dure theorieën over verkopen of er een hoop activiteiten voor organiseren. Maar je kan ook naar de basis gaan: als je wil dat buurtbewoners af en toe eens de tijd nemen om samen te zitten, moet je iets maken waarop ze samen kúnnen zitten.

Zo eenvoudig is het idee van de ‘buurtbank’. Op initiatief van Vormingplus Kempen werd in enkele Kempische gemeentes zo’n buurtbank opgetrokken. Dat gebeurde bijvoorbeeld langs de Steenweg op Beerse in Merksplas. We peilden er naar reacties en stelden vast dat het buurtbankproject er een succes werd over de hele lijn.

Van in het begin was het voor Vormingplus Kempen duidelijk dat de verwezenlijking van een buurtbank een participatief project moest zijn. Anders gezegd: het waren de buurtbewoners zelf die in dit proces centraal moesten staan.

Een schitterend idee

In het najaar van 2008 lanceerde de gemeente Merksplas een oproep aan alle dorpsbewoners. Een oproep om een voorstel in te dienen om in de buurt of wijk een ontmoetingsplek in te richten: een buurtbank. “We vonden het idee van Vormingplus Kempen om een buurtbank te realiseren erg waardevol,” zegt 

Kristien Mangelschots, cultuurbeleids-coördinator van Merksplas. “Het is inderdaad zo dat buurtbewoners mekaar minder zien dan vroeger. Het sociaal contact is de jongste jaren zwaar onder druk komen te staan. Ik geloof niet dat dat aan de mensen zélf ligt. Is er een gebrek aan sociale activiteiten? Volgens mij niet. Zijn mensen gewoon asocialer geworden? Ook niet, denk ik. Een samenleving verandert nu eenmaal, en een gemeente dus ook. Om die veranderende sfeer en mentaliteit toch een beetje te kunnen counteren, vond ik het idee van de buurtbank schitterend. Het schaart een aantal buurtbewoners rond een concreet project. Dat alleen al bevorderde het contact tussen de buurtbewoners. De buurt die uiteindelijk als winnaar uit de bus kwam en de buurtbank mocht realiseren, kreeg er bovendien nog een mooi en blijvend cadeau bij: de bank zelf.
De oproep vanuit het gemeentebestuur om een buurtbank te ‘bouwen’ in een Merksplasse wijk viel niet in dovemansoren. “In het begin kwamen de reacties vanuit straten, buurten en wijken maar mondjesmaat binnen,” herinnert Kristien zich. “We merkten dat inwoners wel enthousiast waren. We kregen zelfs schouderklopjes voor het initiatief. Maar voor veel inwoners bleek de stap om met een voorstel en een plan naar het gemeentehuis te komen blijkbaar toch nog te groot. We hebben dan een extra poging gedaan om mensen aan te spreken en te motiveren.”
Dat lukte wonderwel. Uiteindelijk kwamen op het gemeentehuis 27 voorstellen binnen voor het plaatsen van een buurtbank. Slechts één voorstel kon worden verwezenlijkt. Een messcherpe selectie drong zich op.
“We hielden elk dossier onder een vergrootglas en testten het op haalbaarheid, originaliteit en noodzakelijkheid. Zo was er een voorstel om een buurtbank te installeren op het Taxandriaplein. Een mooi voorstel, dat wel. Maar het Taxandriaplein beschikt al over een speelplein met een bank. De buurtbewoners hebben de mogelijkheid al om mekaar daar te ontmoeten. En het voorstel om er ook nog een buurtbank op te trekken, heeft het dus niet gehaald. Nog een voorbeeld van een voorstel dat het niet haalde, is het Vennengebied. Daar kwam een heel origineel plan voor binnen. Maar bij nader inzien bleek dat het moeilijk was om rond een buurtbank op die locatie een actieve buurtwerking te gaan organiseren, terwijl dat toch ook de bedoeling was. Zo viel het Vennengebied af.”
Uiteindelijk werden drie mogelijke locaties overgehouden: de Looiweg, het Hazepad en de Steenweg op Beerse. Cultuurschepen Monique Quirynen, cultuurbeleidscoördinator Kristien Mangelschots, voorzitter van de cultuurraad Herman Coosemans en Christa Truyen van Vormingplus Kempen kozen de Steenweg op Beerse als locatie voor de buurtbank. “De twee andere voorstellen waren zeker ook interessant. Details hebben beslist over de uiteindelijke keuze. Zo kenden de bewoners van de Looiweg mekaar al goed of waren ze zelfs familie van mekaar. Dat maakte een buurtbank enigszins overbodig. In het Hazepad daarentegen kenden de bewoners mekaar nauwelijks. Ze hadden er ook geen ontmoetingsplek. Maar het nadeel was daar dan weer dat het slechts om twaalf huizen ging. Dat was wat weinig om er een buurtbank te plaatsen. Maar de gemeente Merksplas heeft wel ingezien dat het toch wenselijk is dat er een bank komt en zal die nu zelf, op eigen initiatief, plaatsen.”
De winnaar werd dus de Steenweg op Beerse. “Het dossier kwam tegemoet aan alle voorwaarden. De mensen kenden er mekaar niet goed.
Een buurtbank was er wenselijk. Het ingediende voorstel was ook leuk, origineel en haalbaar.”

Het ontwerp

De bewoners van de Steenweg op Beerse hadden zelf bedacht hoe de buurtbank eruit moest zien. Ze trokken met hun idee naar Peter Jacobs. “Ik woon zelf ook in die buurt,” zegt Peter. “Toch was ik in eerste instantie maar onrechtstreeks bij het project betrokken. Ik vond het een leuk project en stond er wel achter. Enkele kartrekkers zijn beginnen brainstormen over de buurtbank. Ik liet weten dat ze het me maar moesten vragen als ze dachten dat mijn hulp welkom zou zijn. Ik ben immers schrijnwerker van opleiding en werk als bediende bij een schrijnwerkerij. Bovendien volg ik in de avondschool een cursus bouwkundig tekenen. Voor mij was het een leuke uitdaging om een echt ontwerp uit te tekenen. Het was een mooie praktijkervaring.”

Het oorspronkelijke idee waarmee de buurtbewoners aanklopten bij Peter Jacobs moest om financiële redenen wel wat aangepast worden. “Ze hadden een bloem op papier getekend. De kelk was een tafel, de blaadjes eromheen waren de stoelen en de stengel was het pad dat naar de stoelen en de tafel liep. Om praktische redenen hebben we dat idee inderdaad moeten laten varen. Het ontwerp werd aangepast. De bank kreeg de vorm van een hoefijzer. Ook leuk. En iedereen kon er zich in vinden. Iedereen kon zich probleemloos verzoenen met het alternatief.”
Peter Jacobs bewaart alleen maar goede herinneringen aan het buurtbankproject. “Het was leerrijk voor mij om zo’n ontwerp te mogen tekenen. Maar nog veel leuker was het feit dat ik dankzij dit project mijn buurtbewoners beter heb leren kennen. Je weet immers hoe dat gaat, tegenwoordig. Je dichtste buren ken je vrij goed. Maar ga enkele huizen verder en je kent de mensen alleen nog maar oppervlakkig. Een goeie band heb je niet met hen. Je herkent mekaar als je mekaar passeert en je steekt beleefd je hand op. Maar daar blijft het bij. Dankzij de buurtbank is dat veranderd. Ik heb nu echt kennisgemaakt met mijn buren. Dat gebeurde niet zozeer dankzij de buurtbank zélf, want vaak heb ik er nog niet op kunnen zitten. Maar door er samen aan te werken heb ik contacten gelegd die anders nooit tot stand zouden zijn gekomen.”
Of de buurtbank ook goed gebruikt wordt? “Zeker wel. Als ik ‘s avonds terugkeer van mijn werk, zie ik regelmatig dat er iemand op zit. Leuk!”

Het werk

Niet alleen de buurtbewoners en de gemeente Merksplas waren actief betrokken bij de realisatie van de buurtbank. Ook VTST (Vrije Technische Scholen Turnhout) kreeg een -niet onbelangrijke- rol toebedeeld. En ook bij VTST werd het project bijzonder goed onthaald. “Ik had alleen een coördinerende rol,” is Leon Smets van VTST bescheiden. “De afdelingen hout en metaal hebben het werk gedaan. Ik heb er alleen maar voor gezorgd dat alle noodzakelijke materialen voorhanden waren, ik heb de besprekingen gevoerd, contacten gelegd, vergaderingen bijgewoond en een beetje administratief werk verricht.”

De leerlingen van VTST hebben er een half jaar aan gewerkt. Dat lijkt lang, maar dat is het niet.
“Je mag zo’n prestatie in een school nooit vergelijken met een gelijkaardig werk in het professionele circuit,” zegt Leon. “Leerlingen werken natuurlijk geen acht uur per dag aan zo’n bank. Er zijn een hoop andere lessen die ze moeten volgen. Het werk gebeurt dus altijd maar in stapjes. Bovendien zijn leerlingen geen ervaren professionals én moeten ze worden gestuurd, begeleid. En hun werk moet worden beoordeeld. Dat zijn nu eenmaal schoolse taken die ook moeten gebeuren en die tijd vergen.”
“Voor VTST was dit op alle vlakken een leuke opdracht,” zegt Leon. “We krijgen wel vaker opdrachten van bedrijven en particulieren. Dat zijn we dus gewend. Maar dit was toch iets speciaals. Ik heb veel plezier beleefd en goede contacten overgehouden aan de samenwerkingen met de buurtbewoners, met Vormingplus Kempen en met de gemeente Merksplas. Ik heb mij persoonlijk goed geamuseerd. Maar ook de leerlingen hebben graag aan die bank gewerkt. En zelfs VTST heeft er als school zijn voordeel mee gedaan. Want op een bepaald moment is er een kijkmoment geweest. Buurtbewoners werden in onze lokalen uitgenodigd. Zo konden ze met eigen ogen zien hoe de buurtbank vorm kreeg. Extra interessant was het omdat nogal wat buurtbewoners bejaarden waren. Zij trokken grote ogen toen ze zagen hoe ‘de vakschool’ in de loop der jaren geëvolueerd is. Velen waren verbaasd toen ze zagen hoe modern en goed uitgerust deze school nu is. Die gratis promotie heeft VTST er dus zomaar bij gekregen.”
De buurtbank heeft ondertussen zijn nut al bewezen. De bewoners van de Steenweg op Beerse maken dankbaar gebruik van de bank en hebben er een buurtwerking aan gekoppeld. Eind goed, al goed. Iedereen gelukkig. In een stripverhaal zouden er nu wafels worden gebakken.

tekst Roel Sels | foto’s Geert Maes

Jan Publiek

2016-12-16T21:22:31+00:00